Siirt Ulu Camii Vakfı (1855-1907)

Abstract

İslâm dünyasında pek çok dini yapı kurulan vakıflar sayesinde varlığını sürdürme imkânı bulmuştur. Bunlardan biri olan camiler Müslümanların ibadetlerini yerine getirdikleri dini yapılar olmalarının yanı sıra toplumsal ve siyasi merkezler durumundaydı. Manevi etkileşim ve insan davranışlarına yön veren değerlerin öğretildiği camilerin ayakta kalmasında vakıfların önemli bir payı olmuştur. Vakfedilen dükkân, hamam, tarla, bağ ve bahçe gibi mülklerden elde edilen gelirler camilerin kesintisiz bir şekilde faaliyetlerine devam etmesine imkân tanımıştır. Bu vakıf geleneği sayesinde ayakta kalan camilerden biri de Selçuklu devri mimarisinin Anadolu’daki en eski örnekleri arasında yer alan Siirt Ulu Camii’dir. 13. yüzyıldan itibaren çeşitli mülklerin vakfedildiği Siirt Ulu Camii, Osmanlı döneminde de vakıf sistemi içerisinde yer alarak faaliyetlerini sürdürmüş ve günümüze kadar ulaşmıştır. Bu çalışmada Siirt Ulu Camii Vakfı’nın 1855-1907 yılları arasındaki gelirleri, giderleri ve görevlileri ile ilgili bilgiler evkaf defterleri ve şer’iyye sicilleri ışığında ortaya konulmuştur.The waqfs established for them have given many religious structures in the Islamic world the chance to survive. Of these buildings, mosques have acted not only as the places where Muslims performed their religious activities but also as social and political centers of the community. Waqfs have a large presence in mosques that have survived, where values relating to interpersonal relationships with others and human behaviour are taught. The revenues obtained from the immovable properties such as shops, baths, lands, vineyards, and orchards devoted have paved the way for opportunities for the mosques to carry on their activities continuously. The Siirt Grand Mosque, one of the earliest examples of Seljukian-era architecture in Anatolia, is one of the mosques that are still standing as a result of this waqf tradition. Siirt Grand Mosque, to which various estates have been devoted since the 13th century, took place in the waqf system during the Ottoman period as well, and it has arrived to the present. According to waqf books and court records, information on the Siirt Grand Mosque Waqf's revenues, expenses, and personnel between 1855 and 1907 were revealed in this study.