Yerel Özerklik Bağlamında Belediyelerin Denetimi: İtalya ve Türkiye Örneği

Abstract

Denetim kavramının, yerel özerklikle ters orantılı olduğu yönünde tartışmalar bulunmaktadır. Yerelyönetimlerin üzerindeki denetim arttıkça yerel özerklik azalmakta, denetim azaldıkça yerel yönetimlerdaha geniş bir özerklikten yararlanmaktadır. Yerel yönetimlerin gerçek anlamda var olabilmesi içinyerel yönetimleri Anayasa ile güvence altına almak ve vesayet denetiminin sınırlarını iyi bir şekildebelirlemek büyük önem taşımaktadır. Yerel yönetimlerin özerk olmaları görevlerini en iyi şekildeyerine getirebilmeleri açısından oldukça önemlidir. Yerel yönetimlerin özerkliği, kanunlarla belirlenensınırlar çerçevesinde, kamu işlerinin önemli bir bölümü kendi sorumlulukları altında ve yerel nüfusunçıkarları doğrultusunda düzenleme ve yönetme hakkı ve imkânı anlamını taşımaktadır. Bu bağlamdayerel yönetimlerin kendi organlarıyla kendileri ile ilgili konularda merkezin baskısı ve yönlendirmesiolmadan kendi imkânlarıyla karar alabilmesi özerklik için önemli bir yere sahiptir. İtalya ve Türkiye’deyerel yönetimler Anayasal olarak güvence altına almakta, merkezi yönetim tarafından yerel yönetimlerüzerinde idari vesayet denetimi uygulanmaktadır.Bu çalışmanın amacı, İtalya’nın merkezi yönetiminin belediye yönetimi üzerindeki denetimiyle, Türkiye’dekibelediyelerin denetimini karşılaştırma yaparak incelemektir. İki ülkenin denetim açısından benzer vefarklı yönleri ele alınarak, Türkiye’deki denetim sistemine ışık tutabilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, yerelözerklik, mali özerklik ve idari vesayet kavramlarına açıklık getirilerek yerel özerklikle denetim arasındakiilişki Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı bağlamında ele alınıp kavramsal çerçeve oluşturulacaktır. İtalyave Türkiye’nin belediye yönetim birimleri ayrıntılı bir şekilde ele alıncaktır. İki ülkenin belediye yönetimlerimerkezi yönetimle olan ilişkisi idari vesayet denetimi üzerinden değerlendirilecektir.Çalışmada elde edilen bulgulardan yola çıkarak, İtalya’nın üniter yapılı bir devlet olmasına rağmenmerkezi yönetimin bölgesel yönetimleri yoğun bir şekilde denetlemediğini söylemek mümkündür.Bölgesel yönetimlerin ise, illeri ve belediyeleri hukuki açıdan denetlediği ve Avrupa Yerel YönetimlerÖzerklik Şartı’nın denetimle ilgili maddesine uygun şekilde düzenlemeler yaptığı görülmektedir.Türkiye de üniter yapıya sahip bir ülkedir ve AYYÖŞ’ün denetimle ilgili maddesine çekince koymuştur.2000’li yıllarda yaptığı reformlarla yerel yönetimlerin özerkliklerini genişlettiği görülse de yapılanson düzenlemeyle merkeziyetçi yapısını korumaya devam ettiği görülmektedir. İtalya ve Türkiye’ninAvrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı bağlamında denetime olan yaklaşımları incelendiğindeTürkiye’nin uyguladığı denetimin İtalya’ya kıyasla Şarta pek de uygun olduğunu söylemek mümkündeğildir. İtalya ve Türkiye yerel yönetimlerin özerkliği noktasında birbirinden farklılık göstermektedir.İtalya’nın yerel yönetimler üzerindeki denetim sınırları ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı’nabakış açısı bağlamında Türkiye’ye örnek olabilecek özellikler barındırdığı söylenebilir.