Dünya Miras Alanlarında Özgünlük ve Bütünlük Üzerine Bir Değerlendirme: Göbeklitepe Arkeolojik Alanı ve Alanya Tarihi Kenti Örnekleri

Abstract

Dünya Miras Komitesi, 1977 yılında kültürel mirasın Dünya Miras Listesine aday olabilmesi için söz konusu mirasın özgünlüğünü “tasarım, malzeme, işçilik, mekân” açısından karşılayabilmesi gerektiğini uygulama rehberinde belirtmiştir. Bununla birlikte, kültürel mirasın somut (fiziksel) özelliklerini içeren özgünlük durumu uzmanlar tarafından eleştirilmiştir. Bu eleştiriler nedeniyle, 1994 yılında, özgünlüğün somut olmayan değerlerini ele almak için Japonya'nın Nara kentinde dünya mirası sözleşmesine ilişkin özgünlük konferansı düzenlenmiştir. Nara konferansından sonra UNESCO, mirasın hem somut hem de somut olmayan yönlerini bir arada ele alan miras alanlarının özgünlüğünün bütünsel bir şekilde anlaşılmasını kolaylaştıran bir dizi yeni nitelikler uygulama rehberine eklemiştir. Öte yandan bütünlük terimi, doğal ve/veya kültürel mirasın tamlığının ve bozulmamışlığının bir ölçüsü olarak tanımlanmıştır. Bu makalede, UNESCO’nun Dünya Miras Alanları için belirlediği özgünlük ve bütünlük kriterleri hakkında bilgilere yer verilmiş ardından Türkiye’nin Dünya Miras Listesinde yer alan Göbeklitepe Arkeolojik Alanı ile Geçici Listesinde yer alan Alanya Tarihi Kenti örnekleri ışığında özgünlük ve bütünlük durumları irdelenmiştir.