Development of mathematical and language literacy among Roma students

Abstract

The main goal of the paper is to analyze educational achievements of Roma students in the lower grades of compulsory education in Serbia, as well as to find out what is the influence of the socio-economic status and the quality of education on the educational achievements. The main source of data is the Grade 3 National Assessment Study which is implemented in Serbia during year 2004. The results show that there is big gap regarding to the educational achievements between Roma and non-Roma students (average score of Roma is more than 130 points behind of national average; about 50% of Roma students do not develop even the basic mathematical and language literacy; and the repeating rate is about 11%). Secondary analysis of the results shows that about 40% of this gap can be explained by the lower socio-economical status of Roma, and about 60% is determined by the lower level of education quality delivered to Roma students in Serbian schools. Moreover, based on the analysis, some aspects of the lower education quality are determined: Roma students are in higher extent than non-Roma students into the classes with the lowest education quality, teachers have lower expectations from Roma students and support them in less extent, curriculum is "shortened" and "simplified" for Roma, etc. The conclusion of the study is that without waiting for general improvement of living and social conditions in which Roma population live in Serbia, there is big space for improvement of education quality delivered to Roma students in Serbian schools.Osnovni ciljevi ovog rada su da se na osnovu rezultata Nacionalnog testiranja ucenika III razreda osnovne skole koje je sprovedeno 2004. godine od strane Zavoda za vrednovanje kvaliteta obrazovanja i vaspitanja utvrdi: (a) do kog nivoa romski ucenici uspevaju da razviju neke bazicne matematicke i jezicke kompetencije, (b) koliko se razlike u postignucu romskih i neromskih ucenika mogu objasniti nizim socio-ekonomskim statusom romskih porodica, a koliko se mogu objasniti nizim kvalitetom nastave kojem su romski ucenici izlozeni, i (c) ukazati na bar neke aspekte nastave koji uticu na slabije napredovanje romskih ucenika. Dobijeni podaci ukazuju da se prosecne skolske ocene romskih ucenika krecu izmedju 2.5 i 3, a neromskih izmedju 4 i 4.5. Pored toga, postoji veliki i znacajan jaz u pogledu stepena razvijenosti bazicne matematicke i jezicke pismenosti izmedju romskih i neromskih ucenika prosecno postignuce romskih ucenika iz matematike je bilo za 134 poena nize od nacionalnog proseka, a iz srpskog jezika za citavih 154 poena nize od nacionalnog proseka. To znaci da romski ucenici nakon samo tri godine skolovanja vec zaostaju u odnosu na druge ucenike za 2.2-2.6 skolske godine! Svaki drugi romski ucenik na kraju treceg razreda nije uspeo da razvije cak ni ona znanja i vestine koje definisu minalno postignuce ucenika III razreda. Konacno, 11% romskih ucenika je ponavljalo razred tokom prve tri godine skolovanja, dok je to slucaj sa svega 1% neromskih ucenika. Ovi podaci pokazuju da romski ucenici "gube korak" vec na samom startu skolovanja i onda nije cudno sto skoro 50% romskih ucenika ne nastavlja skolovanje nakon cetvrtog razreda osnovne skole. Dobijeni podaci sugerisu da su romska deca trostruke "zrtve" u pogledu uslova za normalni razvoj. Prvo su "zrtve" losijih uslova za razvoj tokom ranog detinjstva i to pre svega zbog siromastva porodica, nizeg obrazovnog statusa roditelja i ostalih porodicnih faktora koji uticu na to da romska deca nemaju priliku da razviju sve one sposobnosti koje razviju druga deca pre polaska u skolu. Prva prilika da se romska deca izloze podsticajnijoj sredini za razvoj se propusti vec u predskolskom periodu jer je zanemarljiv broj romske dece ukljucen u predskolske ustanove. Na osnovu podataka izlozenih u ovom radu vidi se da su romska deca "zrtve" i nizeg kvaliteta obrazovanja koji dobijaju tokom prvih razreda osnovne skole. Moze se reci da romska deca na taj nacin jednostavno ne dobijaju sansu za razvoj svojih potencijala cime je ugrozeno jedno od njihovih osnovnih prava. Pored svega toga, romska deca postaju "zrtve" i mnogih stereotipa koji se baziraju na cinjenici da romska deca pokazuju zaostatak u odnosu na neromsku decu u pogledu bazicne pismenosti i koji taj zaostatak ne pripisuju krajnje porazavajucim uslovima u kojima se ova deca razvijaju, vec ih pripisuju urodjenim razvojnim kapacitetima romske dece. U takvoj situaciji ne treba da cudi da se "zacarani krug romskog siromastva" vrti iz generacije u generaciju. U takvoj situaciji takodje ne treba traziti objasnjenje zasto neka romska deca ne uspevaju da razviju bazicnu pismenost, vec se treba zacuditi kako neka romska deca, uprkos ovom visestrukom "opterecenju", uspevaju da razviju neke vazne kompetencije tokom skolovanja. Dobijeni podaci, takodje, ukazuju na neke aspekte nastave koji mogu da ukazu na koji nacin skola i nastava doprinose dodatno da romska deca ne napreduju tokom skolovanja onoliko koliko bi mogli. Uoceno je da se romski ucenici razmestaju u vecoj meri nego neromski ucenici u odeljenja u kojima je kvalitet nastave najnizi, da nastavnici imaju niza ocekivanja od romskih ucenika, da ih ne podsticu dovoljno, da za njih "skracuju" i "pojednostavljuju" program itd. Postavlja se pitanje da li su i u pogledu drugih vaznih aspekata kvaliteta obrazovanja romski ucenici defavorizovani u odnosu na neromske ucenike. U svakom slucaju vidi se da se postojeca velika razlika u postignucima romskih ucenika u odnosu na neromske ucenike samo jednim delom (oko 40%) moze objasniti nepovoljnijim socio-ekonomskim statusom romskih porodica, dok je veci deo ovoj jaza determinisan kvalitetom nastave kojem su romska deca izlozena u skolama. To znaci da postoji znacajan prostor za poboljsanje postignuca romskih ucenika ukoliko bi se znacajno unapredio kvalitet obrazovanja kojem su oni izlozeni u skolama. Ovi rezultati takodje pokazuju da nece biti dovoljno ako se kvalitet nastave romskih ucenika dovede do nivoa kvaliteta nastave za neromske ucenike. Kvalitet nastave za romske ucenike bi morao da bude mnogo visi da bi se kompenzovali nepovoljni uslovi u kojima se romska deca razvijaju pre polaska u skolu. Drugim recima, obrazovne potrebe romskih ucenika su vece nego obrazovne potrebe neromskih ucenika, a nastava se prilagodjava obrazovnim potrebama ucenika, a ne obratno. Na taj nacin skola i nastavnici mogu da pruze adekvatno obrazovanje svoj deci koje ce dovesti do toga da ni jedno dete ne bude zrtva svog porekla koje nije moglo da bira.