İltizam Sisteminin XVIII. Yüzyıldaki Boyutları

Abstract

XVl.yüzyllın ikinci yarısından başlayan mali bunalım, XVii ve XVIII. yüzyılOsmanlı mali yapısını derinden etkileyecek sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Özellikle .savaş teknolojisinde meydana gelen gelişmeler, sürekli maaş alan ve ateşli silahlarla donatılmış merkez ordularının önemini arttırmıştı. Bu gelişmeler hem Osmanlı maliyesine önemli bir yük getirmiş hem de devlet gelirlerinin büyük bir bölUmünün merkezi hazinede toplanması zorunluluğunu doğurmuş ve timar sisteminin çözUlmesine giden yolu açmıştı. Bu eğilim sonucunda bir yandan klasik Osmanlı sosyo-ekonomik yapısı,maliyesi ve vergi toplama düzeni hızla çözülmeye uğrarken öte yandan da eskiden beri sistemin içinde yer alan bazı mali uygulamalar yaygınlık kazanmıştır. Bilindiği üzere bir kısım asker ve görevlilere belirli bölgelerden ve faaliyetlerden kendi nam ve hesaplarına vergi toplama hakkının devredilmesi demek olan timar sistemilönemli bir mali uygulama idi. Bu uygulama sayesinde çeşitli kamu hizmetleri yerine getirilebildiği gibi bir aracı kullanılmadığı için verginin kolay ve masrafsız olarak da toplanması sağlanıyordu.