Style żywieniowe Polaków i ich społeczno-demograficzne uwarunkowania

Abstract

ABSTRACTIntroduction: Nutrition belongs to the modifiable risk factors for diseases and is a topic of health education. Its change may be difficult because food is not only a physiological need but is also a part of lifestyle. Lifestyle is defined as a coherent whole, including the behaviour chosen by people to the extent that allows them their place in the social structure. Different dietary practices can create clusters that are components of different lifestyles.The aim of the analysis was to identify the nutritional styles of Poles and their socio-demographic determinants.Materials and methods: Data were acquired from a survey conducted on a nationwide representative sample (n = 1000) completed in 2016. Principal component analysis and multiple linear regression analysis were performed.Results: Three nutritional styles were identified: “careless”, “healthy” and “traditional”. The “careless” style is typical for men, younger people and those living in larger households. It is rarely typical of professionals and managers, or pupils and students, retirees and pensioners, and residents of the smallest cities. The “healthy” style is mostly characteristic of women, those with tertiary and secondary education, students and entrepreneurs. The “traditional” style is more frequent among younger people living in smaller households, with secondary and vocational education, as well as residents of cities with a population from 50 to 200 thousand.Conclusions: The analysis indicated the existence of nutritional styles associated with position in the social structure, and this should be considered in health education related to nutrition.ABSTRAKTWstęp: Sposób odżywiania należy do modyfikowalnych czynników ryzyka chorób i jest jednym z przedmiotów edukacji zdrowotnej. Jego zmiana może być trudna, ponieważ jedzenie nie tylko służy zaspokojeniu potrzeb fizjologicznych, lecz także jest elementem stylu życia, który definiuje się jako spójną całość obejmującą zachowania wybierane przez ludzi w zakresie, w jakim pozwala im na to ich ulokowanie w strukturze społecznej. Różne praktyki żywieniowe mogą stanowić elementy różnych stylów życia.Celem analizy była identyfikacja stylów żywieniowych Polaków oraz ich społeczno-demograficznych uwarunkowań.Materiały i metody: Dane zebrano w 2016 r. za pomocą wywiadu kwestionariuszowego bezpośredniego na ogólnopolskiej próbie reprezentatywnej (n = 1000). Wykonano analizę głównych składowych oraz analizę regresji liniowej wielokrotnej.Wyniki: Zidentyfikowano trzy style żywieniowe – „niedbały”, „prozdrowotny” i „tradycyjny”. Styl „niedbały” jest typowy dla mężczyzn, osób młodszych oraz ludzi żyjących w większych gospodarstwach domowych. Rzadziej cechują się nim specjaliści, wykonawcy wolnych zawodów i kierownicy, a także uczniowie i studenci, emeryci i renciści oraz mieszkańcy najmniejszych miast. Styl „prozdrowotny” charakteryzuje przeważnie kobiety, osoby z wykształceniem wyższym i średnim, uczniów i studentów, a także przedsiębiorców. Styl „tradycyjny” częściej cechuje osoby młodsze, mieszkające w mniejszych gospodarstwach domowych, z wykształceniem średnim i zasadniczym zawodowym, a także mieszkańców miast liczących 50 000–200 000 mieszkańców.Wnioski: Analiza wskazuje na istnienie stylów żywieniowych związanych z ulokowaniem w strukturze społecznej, co powinno być uwzględniane w edukacji zdrowotnej w zakresie żywienia.