Between Southern Italy and Dalmatia Missal MR 166 of the Metropolitana Library, Zagreb

Abstract

The Missal MR 166 from the Metropolitana Library, Zagreb, written in Beneventana script and dating back to the twelfth-thirteenth centuries, has long been considered a Dalmatian product, similar to the coeval illuminated manuscript in Beneventana script preserved in the Trogir Cathedral and originating in Zadar. Nevertheless, later studies - specifically based on the textual features of the manuscript - showed that it is undoubtedly a Southern Italian product, and a significant testimony of the uninterrupted book circulation that existed on both sides of the Adriatic for three centuries roughly from the eleventh to the thirteenth, thus influencing the activity of the Benedictine scriptoria on the Dalmatian coast. On the basis of the study that makes it possible to define more closely the group of manuscripts that make up the 'corpus of the illuminated manuscripts from Dalmatia', the paper aims to support the Southern Italian origin of the Missal by means of a critical analysis of the theories put forward so far about the 'typically Dalmatian' features of its Initialornamentik.Misal MR 166 iz Metropolitanske knjiznice u Zagrebu predstavlja svakako najproblematicniji rukopis iz Dalmacije pisanim beneventanom. Radi se o kompozitnom rukopisu sastavljenom od dve kodikoliske celine, od kojih je prva pisana u kasinskoj beneventani, a druga u tzv. Bari tipu. Ukrasavanje prve celine obuhvata jednu stranicu sa T od Te igitur (str. 209) i 179 inicijala geometrijskog stila, trakastih, zoomorfnih, 'plocastih' i u samo dva slucaja takozvanog 'otonskog' tipa. Inicijali su uradjeni rukom jednog majstora izuzev onih na stranicama palimpsesta (str. 160-163) gde je tekst mise pro imperatore zamenjen misom pro rege. Tu je izgleda radio drugi umetnik, ali i on je bio savremenik prve redakcije teksta. Pomenutim inicijalima se pridruzuju drugi inicijali jednostavnije tipologije i, unutar neumizovanog teksta, jedna serija manjih slova pisanih crvenim mastilom u zlatnom kvadratnom polju. Dekoraciji druge kodikoloske celine poklonjena je mnogo manja paznja. Ona obuhvata 35 inicijala slabo artikulisane forme koja je ozivljena jedino cvorastim izbocinama u obliku masne. Slova koja su crtana perom i mastilom boje sepija i ispunjena crvenom, delo su mnogo manje veste ruke moguce ruke samog prepisivaca rukopisa.