Ten years of expropriations and evictions in the Brussels North Quarter (1965‑1975): what are the legacies today?

Abstract

At the end of the 1960s, the urban area of Brussels underwent a modernisation process which deeply transformed certain neighbourhoods. Ten years earlier, Expo 58, the North-South junction and the construction of the state administrative district had already brought modernist architecture to Brussels. The enthusiasm generated by these projects, the very weak reactions on behalf of those who were affected and the strong growth of the Golden Sixties (1960‑1970) kindled a will among certain local politicians, town planners and architects to pursue the large-scale modernisation of the city. Due to the promise of a significant increase in wealth, a coalition of interests was established with money lenders and the destruction of entire neighbourhoods was organised. This led to the appearance of the urban struggles in Brussels such as those in the Marolle and the North Quarter. The former was a victory and allowed the neighbourhood to be saved. The latter, however, was not able to prevent the destruction of 53 ha of urban fabric and the eviction of more than 3 000 families. A comparative analysis of these two events allows a better understanding of the multiple stakes, the strategies of urban stakeholders and the effects of these struggles on the emergence of a new urban and civic “conscience”.Fin des années soixante, l’agglomération bruxelloise fut l’objet d’un processus de modernisation qui transforma profondément certains quartiers. Dix années plus tôt, l’Expo 58, la jonction Nord-Midi et la construction de la Cité administrative avaient déjà fait pénétrer l’architecture moderniste à Bruxelles. L’enthousiasme que ces projets suscitèrent, les très faibles réactions de ceux qui devaient les subir et la forte croissance des Golden Sixties (1960‑1970) firent éclore chez certains politiciens locaux, urbanistes et architectes, une volonté de poursuivre à grande échelle la modernisation de la ville. Grâce à la promesse d’un enrichissement important, une coalition d’intérêts se mit en place avec des bailleurs de fonds, et la destruction de quartiers entiers fut organisée. Ceci suscita l’éclosion de luttes urbaines à Bruxelles dont celle de Marolle et celle du Quartier Nord. La première fut victorieuse et permit de sauvegarder le quartier. La seconde, par contre, n’a pas pu empêcher la destruction de 53 hectares de tissu urbain et l’éviction de plus de 3 000 familles. Une analyse comparative de ces deux événements permet de mieux saisir les enjeux multiples, les stratégies des acteurs urbains et les conséquences qu’eurent ces luttes sur l’émergence d’une nouvelle “conscience” urbaine et citoyenne.Eind jaren zestig werd de Brusselse agglomeratie gemoderniseerd. Bepaalde wijken werden ingrijpend verbouwd. Tien jaar eerder had de modernistische architectuur haar intrede in Brussel al gedaan met Expo ’58, de NoordZuidverbinding en de bouw van het Rijksadministratief Centrum. Het enthousiasme dat die projecten teweegbrachten, de zeer zwakke reacties van degenen die er het slachtoffer van waren en de sterke economische groei in de Golden Sixties (1960‑1970) brachten bepaalde lokale politici, stedenbouwkundigen en architecten op het idee om de modernisering van de stad op grote schaal voort te zetten. Het uitzicht op grof geldgewin bracht hen ertoe een belangenvereniging op te richten met geldschieters en de afbraak van hele wijken werd georganiseerd. Dat leidde tot stedenbouwkundige strubbelingen in Brussel, waaronder de strijd in de Marollen en in de Noordwijk. De eerste strijd werd gewonnen en de wijk bleef bestaan. In de tweede strijd daarentegen moesten de bewoners het onderspit delven: 53 ha stadsweefsel werd met de grond gelijkgemaakt en meer dan 3 000 gezinnen werden uit hun woning gezet. Een vergelijkende analyse van die twee gebeurtenissen geeft een duidelijker beeld van wat er allemaal op het spel stond, van de strategieën van de stedelijke actoren en van de gevolgen van die strijd, namelijk het ontstaan van een nieuw stedenbouwkundig “bewustzijn” met burgerinspraak.