Animal and plant remains in a tomb in test-pit 1/05, outside the fortified imperial palace Felix Romuliana

Abstract

During the excavations of a tomb located outside the defence walls of the imperial palace, Felix Romuliana, animal and plant remains were collected the analysis of which is the subject of the present study. The faunal remains include the bones and teeth of domestic animals - mule (Equus caballus x Equus asinus), domestic ox (Bos taurus), sheep (Ovis aries), sheep or goat (Ovis/Capra), pig (Sus domesticus) and dog (Canis familiaris), a few remains of wild animals - red deer (Cervus elaphus) and fox (Vulpes vulpes), and bone of a bird. Until now, no remains of mule have been discovered on sites originating from the classical period at the territory of Serbia. As for plant remains, pieces of carbonized oak wood (Quercus) and maple wood (Acer) were found, as well as a carbonized seed of a cultivated grapevine (Vitis vinifera vinifera) and a tiny fruit of goosegrass (Galium aparine).Tokom iskopavanja grobnice iz perioda tetrahije (kraj 3./pocetak 4. veka) u neposrednoj blizini juznog bedema carske palate Felix Romuliana sakupljeni su ostaci zivotinja i biljaka. Zivotinjske kosti sakupljene su iz sloja koji je prekrivao grobnicu (oznacen kao sloj A) (tamno-mrka glinovita zemlja sa ostacima sitnijeg gradjevinskog suta i fragmentima kasnoanticke srednjovekovne i recentne grncarije, prosecne debljine oko 35 cm), iz sloja svetlo mrke zemlje ispod njega (oznacen kao sloj B), koji cini i ispunu grobnice van centralnog groba, zatim tokom iskopavanja centralnog groba u grobnici i decjeg groba u istocnom uglu grobnice. Otkriveni su ostaci goveceta (Bos taurus), mule (Equus caballus x Equus asinus), ovce (Ovis aries), ovce ili koze (Ovis/Capra), svinje (Sus domesticus) i psa (Canis familiaris), malobrojni ostaci divljih zivotinja - jelena (Cervus elaphus) i lisice (Vulpes vulpes), kao i jedna kost ptice. Najbrojniji su ostaci goveceta. Zastupljene su najmanje dve jedinke. Na osnovu duzine metakarpusa izracunata je visina grebena od 131.2 cm prema indeksu koji je dao Matolcsi (1970: 113). Na osnovu ovoga se moze pretpostaviti da ne pripada sitnijoj lokalnoj rasi, nasledjenoj iz gvozdenog doba, ciji se uzgoj na teritoriji Mezije moze pretpostaviti na osnovu podataka iz susednih provincija, vec krupnijoj rasi uvedenoj iz Italije. Kosti psa otkrivene su samo u centralnom grobu u grobnici. Pripadaju nekoj vecoj rasi psa. I ostaci mule izgleda da su se primarno nalazili samo u centralnom grobu u grobnici. Radi se o vecem broju fragmenata i izolovanih zuba koji svi poticu iz iste donje vilice. Starost jedinke kojoj je vilica pripadala je oko 3 godine. Mule, hibridi konja, bile su omiljene zivotinje u Rimskom svetu. Koriscene su za jahanje vucu pluga i kola, i za nosenje tereta (Clutton-Brock, 1987: 98). Ostaci mule nisu do sada bili otkriveni na nalazistima iz antickog perioda sa teritorije Srbije. Na osnovu sastava faune i zastupljenosti razlicitih delova skeleta ne moze se doci do pouzdanog odgovora na pitanje da li su sakupljene zivotinjske kosti u vezi sa pogrebnim ritualom koji se odvijao posle spaljivanja i polaganja ostataka pokojnika u grobnicu. S obzirom da su u slojevima A i B pronadjeni delovi istih kostiju, moze se zakljuciti da su ovi slojevi formirani postdepoziciono, odnosno najverovatnije savremenom obradom zemlje da su zivotinjske kosti delom izmestene iz prvobitnog konteksta, i da nepoznati deo uzorka nedostaje. Raznovrsnost ostataka ne govori u prilog hipotezi da su u pitanju obredni ostaci: zastupljeni su ostaci osam vrsta razlicitih zivotinja, dve divlje (jelen, lisica) i sest domacih, od kojih su neke uobicajene stocne zivotinje gajene zbog mesa i drugih proizvoda (govece ovca, svinja), a druge domace zivotinje koje se primarno ne gaje zbog mesa vec kao zivotinje za vucu i nosenje tereta (mula), ili kao ljubimac ili cuvar (pas). Kod pogrebnih rituala ocekivali bismo manju raznovrsnost - ili ostatke zivotinja koji su prinoseni kao prilog u hrani, kao sto su ostaci goveceta ovce i svinje, ili zivotinja vezanih za pokojnika, sto bi mogle biti zivotinja koju je pokojnik jahao, kao mula, ili njegov sopstveni pas. Raznovrsnost zastupljenih delova skeleta takodje ne ukazuje na njihovu vezu sa pogrebnim obredom: zastupljeni su delovi vilica, odnosno zubi, i razliciti delovi ekstremiteta, kako proksimalni delovi koji bi se mogli tumaciti kao ostaci ponuda u hrani (na primer proksimalni delovi butnih kostiju goveceta) tako i distalni delovi (metapodijalne kosti, karpalne i tarzalne i falange goveceta, svinje, i ovce ili koze). Medjutim, nije iskljucena mogucnost da je deo ostataka zivotinja zaista u vezi sa ritualom koji se odvijao neposredno posle spaljivanja i polaganja ostataka pokojnika u grobnicu, i/ili ponovljenih obreda u znak secanja na pokojnika, a da deo ostataka potice iz kulturnog sloja van grobnice. Biljni ostaci izdvojeni su rucnom flotacijom uz koriscenje sita promera 0,25 mm, i pregledani pod binokularnom lupom uvecanja do 45 h. Iz pet uzoraka izdvojeno je ukupno 133 komada ugljenisanog drveta veceg od 1 cm. Najveci broj nalaza (93) cine ostaci jedne vrste hrasta (Quercus). Ostatak nalaza (40) pripisuje se jednoj vrsti javora (Acer). Raspodela nalaza u grobnici je neujednacena. U tri uzorka koji su izvadjeni ispod 'plasta' humke u kojoj su se nalazili ostaci lomace (garez, ljudske i zivotinjske kosti, zlatna fibula) zastupljeni su ostaci oba roda drveca, sa tim da u njima dominira hrast. U grobnoj jami identifikovani su samo ostaci hrasta, dok su nalazi javora dominirali u uzorku koji potice iz 'plasta' iznad humke. Sastav identifikovanih rodova drveca veoma dobro se uklapa u prirodno okruzenje Gamzigrada. U jednom od dva uzorka iz unutrasnjosti grobnice, koji pripadaju naseobinskom sloju u koji je grobnica bila ukopana osim ostataka ugljenisanog drveta jedne vrste javora pronadjeni su jedna ugljenisana semenka kulturne vinove loze (Vitis vinifera L. subsp. vinifera) i jedan plodic lepuse brocike (Galium aparine L). U drugom uzorku konstatovani su samo ostaci jedne vrste hrasta.