New elements of the painted program in the narthex at Nerezi

Abstract

The fresco paintings in the narthex of the St. Panteleimon church in Nerezi are only partly preserved, and by their thematic character, they can be divided into 3 groups: the first group consists of fragments of the Life cycle of St. Panteleimon, the second group consists of remnants of the Deesis composition painted over the entrance to the naos. The third group consists of fragments of the scenes in the first zone on the north end of the east wall, as well as the fragment of the imperial scene, which can be linked with the donor composition which was painted in the second zone on the north end of the east wall.Od nekadasnje celine slikanog programa narte sa u Nerezima danas je sacuvan samo mali deo, i on u fragmentarnom stanju. I pored toga, sacuvani fragmenti podsticajni su za istrazivanje i pruzaju mogucnost za otkrivanje prvobitne tematike i idejne osnove zivopisa. Do sada obavljena istrazivanja omogucuju klasifikaciju fragmenata u tri posebne celine ili grupe. To su: ciklus scena iz zivota svetog Pantelejmona, za tim kompozicija Deizisa, naslikana iznad ulaza u naos, i predstave u prvoj i drugoj zoni na severnom delu istocnog zida. Moze se zakljuciti da je ciklus Svetog Pantelejmona zapocinjao juzno od ulaza u naos, to jest juzno od kompozicije Deizisa, produzavao se po celoj povrsini juznog zida, prelazio na severni zid i tu se, na njegovom istocnom delu, zavrsavao. Istrazivanjima juznog dela istocnog zida potvrdjeno je daje u prvoj zoni bila naslikana scena Mucenja svetog Pantelejmona na tocku, a u drugoj zoni Grebanje svetog Pantelejmona ostrim orudjem. Time se broj identifikovanih scena ciklusa Svetog Pantelejmona povecao na sedam. U drugoj zoni severnog dela istocnog zida sacuvan je mozda najinteresantniji fragment. Tu se jasno prepoznaje donji deo vladarske predstave - purpurni jastuk dekorisan dragim kamenjem i biserima, kao i donji deo figure: noge i rubovi odezde ukraseni dragim kamenjem. Mada je u nauci postavljena teza da se tu nalazila predstava cara Maksimijana, pred koga je bio doveden sveti Pantelejmon, smatramo da fragment upucuje na frontalno postavljenu figuru tadasnjeg vizantijskog cara. Upravo zbog toga verujemo da je ovde, desno od Deizisa, bila naslikana ktitorska kompozicija, idejno neposredno povezana sa Deizisom, sto je u duhu carigradske tradicije koju je ktitor Nereza sledio.