İklime Duyarlı Kentsel Tasarım İlkeleri: Erzurum Kenti Örneği

Abstract

Ülkemizde son yıllarda iklime duyarlı ve sürdürülebilir kentsel gelişmeye yönelik farkındalığın artmasına rağmen, bu süreci kararlı,esnek ve yerel ölçekte yöneten çok az sayıda strateji bulunmaktadır. İklim koşullarına duyarlı bir planlama yaklaşımı, diğer iklim tiplerinde olduğu gibi soğuk iklim bölgeleri için de tasarım sürecineiklim bilgisinin etkili bir şekilde dâhil edilmesini gerektirmektedir.Soğuk iklim bölgelerindeki kış koşulları, açık alan tasarımı ve dışmekân konforu açısından oldukça zorlayıcı durumlar yaratmaktadır. Bu zorlayıcı koşullar kış kentleri olarak adlandırabileceğimiz kentler için iklim duyarlı tasarım ilkelerini ve diğer uygulama araçlarını zorunlu kılmaktadır. Soğuk iklim koşulları altındakikentsel alanlarda yaşam kalitesi, bu tür bir planlama yaklaşımınıngeliştirilip geliştirilmemesine bağlı olarak olumlu veya olumsuzetkilenebilmektedir. Bu bilgiler ışığında çalışmada Türkiye’nin ensoğuk iklimlerinden birine sahip olan Erzurum kentinde, kentsel planlama pratiklerinin mikro iklimi nasıl etkilediği açıklanmayaçalışılmıştır. Bu doğrultuda seçilmiş bir kentsel doku üzerindenyürütülen çalışmada, 2018–2019 yıllarında kentte 2 metredenkaydedilen meteorolojik verilerle toplam 32 iklim simülasyonuyapılmış ve mikro ölçekte kentin termal konfor durumu değerlendirilmiştir. Simülasyonlar ve termal konfor hesaplamaları için sonyıllarda tercih edilen ENVI-met mikro iklim modeli kullanılmıştır.Oluşturulan varyasyonlar ile kış döneminde hava ve yüzey sıcaklıkları üzerindeki değişim incelenmiştir. Bulgular kentin özelliklekış döneminde aşırı soğuk stres altında olduğunu göstermiştir.Simülasyonlara dayalı olarak oluşturulan yere özgü iklim duyarlıtasarım ilkeleri ve yazından elde edilen teorik bilgilerin bütüncül olarak kullanımıyla, dış mekân konforunu kış aylarında 2°C’yekadar arttırılabileceği tespit edilmiştir. Bu çalışmada elde edilensonuçlar yerel yönetimlerin ve tasarımcıların gelecekte benzermahallelerde simüle edilmiş önlemlerin etkisini tahmin etmelerini sağlayarak iklim duyarlı planlama alanındaki bilgi birikimlerinekatkıda bulunacaktır.