Sayısal Bölünmenin Sosyo-Ekonomik Boyutu Türkiye’de Yetişkinlerin Bilişim Teknolojileri Kullanım Becerileri ve Kültürel Sermaye İlişkisi

Abstract

Sayısal bölünme alanyazınında son yıllarda artan bir biçimde yeni türdenbölünmelere odaklanılmaktadır. Bu durum, birinci-düzey denilebilecek vedaha ziyade toplumsal gruplarda bilişim teknolojilerine sahiplik ve erişimdekieşitsizliklere odaklanan çalışmaların önemini yitirdiği anlamına gelmez. Ancak, yenitürden ve daha derin başka eşitsizlikler ile bilişim teknolojileri kullanımı arasındakiilişkilere de odaklanmak gerektiğini imler. Örneğin, özellikle Türkiye gibi gelişmekteolan ülkeler açısından birinci-düzey sayısal bölünme sorunları şiddeti azalsa dadevam etmektedir. Bununla birlikte, erişim ve sahiplik sorununun ötesinde, altyapıve ekonomik sermaye yeterlilikleri dışında, insanların bilişim teknolojilerini kullanmabeceri ve biçimleri arasında ne gibi farklar olduğunun sorgulanması ihtiyacı özellikleilgili alanyazında vurgulanmaktadır. Alanyazına Türkiye’den yapılan katkılar ise altıçizilen kapsam genişlemesini yansıtmaktan uzaktır. Bu çalışmada TÜİK’in 2012 yılındagerçekleştirdiği Yetişkin Eğitimi Araştırmasının verileri kullanılarak alanyazındaki isabetligenişleme ve derinleşmeye paralel bir biçimde insanların bilişim teknolojileri kullanımbecerileri ile sosyo-ekonomik değişkenlerin, çevrimdışı kaynakların ve aktivitelerin,özellikle Bourdieucu kültürel sermaye kavramlaştırmasının da potansiyelindenfaydalanarak, arasındaki bağıntı anlaşılmaya çalışılmıştır. Araştırmada özellikle kişinineğitimi yanı sıra, anne ve babasının eğitimi, yabancı dil bilgisi, kitap okuma alışkanlığıve kültürel faaliyetleri gibi değişkenler ile bilişim teknolojileri kullanma becerileriarasındaki bağa ilişkin bağıntılar görülmeye çalışılmıştır. Analiz yöntemi olarak çokluuyum analiz kullanılmıştır. Sonuç olarak, katılımcıların kendi eğitimleri ve ailelerinineğitim düzeyi ile kişilerin bilişim teknolojileri kullanım becerileri arasında yüksekdüzeyde bir bağıntı olduğu görülmüştür. Eğitim düzeyi yüksek olanlarla kullanımbecerileri ileri düzeyde olanlar aynı gruptadırlar. Ayrıcı eğitim için geçerli olan, eğitiminde bağlantılı olduğu diğer sosyo-ekonomik ve kültürel sermaye değişkenleri için degeçerlidir. Bu da çalışmayı, nihai olarak, alanyazında vurgulanan ve klasik önlemlerle(teknolojilere sahiplik ve erişim sorunlarının aşılması) etkisi azaltılamayacak olansayısal eşitsizliklerin derinleşmesi sonucuna götürmektedir.