Osmanlı Medreselerini Islah Çabaları Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

Osmanlı eğitim sisteminin zeminini oluşturan medreseler altı asra yaklaşan kurumsal ömrü sürecinde devlete ve topluma önemli hizmetlerde bulunmuş müesseselerdir.  Devlet teşkilatının ve imparatorluğun asli unsuru olan Müslüman ahalinin ihtiyaçları esas alınarak kurulan ve yaygınlaştırılan medreselerde zaman zaman ortaya çıkan olumsuzluklar ve düzensiz uygulamalar nedeniyle ıslahat faaliyetlerinin gerçekleştirilmiş olması olağan bir durumdur. Islahat faaliyetlerinin gerekçesi olan kural dışı uygulamaları ve olumsuzlukları medreselerdeki bozulmanın ve gerilemenin başlangıcı kabul ederek bunu üç asır boyunca devam ettiren akademik çalışmaların çokluğu dikkat çekmektedir.  Bozulmayı ya da gerilmeyi tarihte yaşanmış bir olaya bağlamak, altı asırlık müktesebatı bağlamından kopararak parçacı bir bakış açısıyla ele almak, ayrıca mukayese ve değerlendirmeleri eşdeğer olmayan eğitim kurumları üzerinden gerçekleştirmek sağlıklı sonuçlara ulaşmayı engelleyen yaklaşımlardır. Bu makalede altı asırlık kurumsal geçmişe sahip olan Osmanlı medreselerinde ıslahata duyulan ihtiyaç, ıslah çabaları ve sonuçları, bozulma ve gerilemenin yapısal bir sorundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, uygulayıcıların icraatlarının bozulmaya ve gerilemeye etkisinin hangi düzeyde olduğu hususları ele alınıp değerlendirilecektir.       Madrasahs which set ground for Ottoman education system are institutions provided important services for  both government and the society approximately six centuries throughout its institutional existence. It is quite predictable that reforms are made due to unsystematic implementations and occasionally occured problems in Madrasahs which are established and expanded based on needs of muslim community, which was a key factor of state organisation and the empire. The abundance of academic studies which had maintained it for three centuries by accepting irregular implementations and problems, that is the reason of reform activities, as a start of impairment and regression are noticeable. To link impairment and regression with an event occurred in the past, and to discuss six century long  aquis by tearing apart from its context and approach as it is an independent piece, moreover, to make comparison and evaluation over non-equivalent educational institiutes are preventing approaches for good results.  In this article,  needs of reform in Ottoman madrasahs which had six century long past, reform attempts and its results, whether impairment and regression are originated from structural matters, and how far implementers are effective in impairment and regression are evaluated and discussed.