Karbon Maliyetlerinin Belirlenmesine İlişkin Demir Çelik İşletmesinde Uygulama (A Case Study for Carbon Cost Determination in Iron and Steel Company)

Abstract

Amaç – Dünya’da Kyoto Protokolü'nün birçok ülke tarafından onaylanmasıyla birlikte karbonticareti, karbon vergisi, düşük karbon teknolojilerine yatırım yapma, karbon salınımını azaltma vekarbon maliyetlerinin hesaplanması gibi konular işletmeler tarafından dikkate alınması gerekenkonular haline gelmiştir. Bu kapsamda yeni bir kavram olan “Karbon Muhasebesi” işletmeler içinönemli olmuştur. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı maliyet muhasebesi kapsamında demir-çeliksektöründe faaliyet gösteren bir işletmede karbon maliyetlerinin hesaplanmasına yönelik biruygulama yapmaktır.Yöntem – Karbon muhasebesi ile ilgili olarak demir-çelik sektöründe faaliyet gösteren bir işletmedeörnek olay çalışması gerçekleştirilmiştir. Yapılan örnek olay çalışması ile öncelikle şirketin mevcutüretim ve muhasebe sistemleri incelenmiş, ardından 2016-2017 yıllarına ilişkin karbon emisyonlarıtespit edilerek, karbon ayak izi hesaplanıp, karbon emisyon maliyetlerinin toplam üretim maliyetleriiçerisindeki payı belirlenmiştir.Bulgular – İşletmede yapılan araştırmaya göre işletmede proses ve yanma kaynaklı emisyonlartespit edilmiştir. Proses kaynaklı emisyonlar alt kalemlerle değil toplam değer üzerinden incelenmişolup yanma kaynaklı emisyonlar kömür ve doğal gazdan oluşmaktadır. İşletmede karbon ayak izibelirlemede kütle dengesi yöntemi kullanılmakta olup, 2016 yılındaki karbon ayak izi 4,78 ton CO2emisyonu iken, 2017 yılında 4,22 ton CO2 emisyonu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca 2016yılında birim karbon maliyeti 128,04 TL/ton iken 2017 yılında bu rakam 117,95 TL/ton olarakazalmıştır. Ayrıca işletmenin 2016 ve 2017 yılında emisyon kaynaklı maliyetlerin, toplam çevreselmaliyetlerin %99’unu oluşturduğu görülmektedir. Ancak bunların yanı sıra 2016 yılında işletmeninton başına üretim maliyetleri içerisindeki karbon emisyon maliyetleri yaklaşık % 9 oranında iken,2017 yılında ise % 8 oranına düştüğü tespit edilmiştir.Tartışma – Enerjiyi yoğun kullanan sektör olan demir çelik sektöründeki bir işletmede yapılan buaraştırmaya göre 2016 yılından 2017 yılına karbon ayak izi ve birim karbon emisyon maliyeti azalmışayrıca birim karbon maliyetinin birim üretim maliyeti içerisindeki payı da azalma göstermiştir.Bunun yanında karbon maliyetleri, çevresel maliyetlerin büyük bir kısmını oluşturmaktadır. Bunedenle işletmelerin karbon maliyetlerini izlemeleri, kaydetmeleri, sınıflandırmaları veraporlamaları önemli olmaktadır. Bu çalışmanın karbon maliyetlerini belirleme konusundaişletmelere ve diğer araştırmalara kılavuz olabileceği düşünülmektedir.