Smolucka cave: Unpublished chipped stone artifacts from excavations in 1987

Abstract

Investigations carried out in Smolucka cave in the 1980s pointed to the presence of an important Middle Paleolithic station thus broadening our meagre knowledge about that period in the territory of Serbia. Owing to circumstances, material has not been completely published so we are presenting, in this work, a rather small group of chipped stone artifacts from the Eneolithic and Middle Paleolithic period in order to complete evidence about finds from the Smolucka cave.Smolucka pecina je kao arheolosko nalaziste prvi put zabelezena 1982. godine, prilikom rekognosciranja obavljenih u okviru projekta 'Arheolosko rekognosciranje sa sondiranjem podrucja opstine Tutin'. Nedostatak bilo kakvih podataka o paleolitskim nalazistima na prostoru izmedju Novog Pazara i Tutina, a sire i na teritoriji cele juzne i zapadne Srbije, bio je osnovni razlog da se posebna paznja usmeri na speleoloske objekte kao lokacije koje istrazivacima nude znatno vece sanse za pronalazenje paleolitskih stanista nego sto je to slucaj sa takvim stanistima na otvorenom prostoru. Smolucka pecina nalazi se u ataru sela Smoluca, po kojem su ime dobili i pecina i recica koja ispod nje protice. Ulaz u pecinu ima dimenzije oko 4,0 m x 4,5 m i kroz njega se stupa u prvu prostoriju, koja je od druge, nesto izdignutije, odvojena kamenom kaskadom visine oko 1 m. Pred ulazom se nalazi manja platforma, sa koje se stazom spusta na dno kanjona koji je formirala Smolucka recica. Uz vec ranije publikovane artefakte iz Smolucke pecine proizlazi zakljucak da je srednjopaleolitska (musterijenska) industrija tog lokaliteta zastupljena sledecim osnovnim tipovima okresanog orudja:. neretusirani odbici i seciva (neki od primeraka imaju izrazene tragove upotrebe), retusirani odbici i seciva, strugaci na odbicima, noz (mozda lateralna postruska ?), kljunasta postruska/noz. Uvek treba imati na umu da tipologija koju mi danas primenjujemo prilikom definisanja odredjenih okresanih artefakata ne znaci nuzno i da je alatka koriscena na nacin koji sam naziv sugerise. Brojni su primeri da su postruske bile zapravo nozevi, seciva su koriscena kao postruske, dleta su koriscena kao rezaci, a mnogi artefakti su u sebi sjedinjavali i nekoliko funkcija. Veoma skroman broj osnovnih tipova okresanih artefakata i samu Smolucku pecinu definisu na poseban nacin. Cak i uz pretpostavku da iz pecine potice 200 artefakata (sto nije dokumentovano dostupnim materijalom), rec je o suvise malom broju artefakata u odnosu na iskopavanu povrsinu i dostignutu dubinu, bez obzira na to sto dno pecine nije otkriveno, a samim tim nisu u potpunosti ni definisani svi kulturni slojevi. Na osnovu broja dostupnih artefakata, njihove tipologije i gustine nalaza, namece se zakljucak da je pecina imala karakter privremenog pribezista u odredjenim periodima, najverovatnije u letnjem, a svakako ne u zimskom, kada je pristup otezan, recica presusena ili zamrznuta, a zbog niskih temperatura i hladnog vetra koji se pojacava na suzenom delu kanjona, boravak u pecini postaje neprijatan. Datovanje fragmenata drvenog uglja iz srednjopaleolitskih slojeva Smolucke pecine dalo je starost od 38.000 godina, sto taj paleolitski horizont sigurno opredeljuje kao musterijenski. Nalazi iz stratifikovanih slojeva Smolucke pecine i njihovo nesumnjivo datovanje u period srednjeg paleolita ipak daju ovom lokalitetu posebno mesto medju musterijenskim lokalitetima na tlu Srbije. Geografski polozaj ovog speleoloskog, arheoloskog i paleontoloskog objekta Smolucku pecinu definise, za sada, kao najjuzniju tacku sa musterijenskim nalazima na teritoriji Srbije. Blizina znacajnih srednjopaleolitskih nalazista, kakva su Hadzi Prodanova pecina i Samaila-Vlaska glava, ukazuju na mogucnost da i nekadasnji stanovnici Smolucke pecine pripadaju populaciji koja je naseljavala pomenute lokalitete. S druge strane, relativna blizina jadranske regije sa izuzetno znacajnim musterijenskim lokalitetima na teritoriji Crne Gore, ukazuje na prostor sa koga su mozda stigli i srednjopaleolitski stanovnici Smolucke pecine prosirivsi se dalje ka zapadu i severu. Na osnovu malobrojnih okresanih artefakata iz Smolucke pecine danas je nemoguce povuci jasne paralele u vezi sa okresanim industrijama koje poticu sa navedenih lokaliteta. Ako u Smoluckoj pecini ikada budu nastavljena istrazivanja, sigurno ce se doci do novih i znacajnih podataka za tumacenje srednjeg paleolita u zoni gde se spajaju jadranska regija i njeno planinsko zaledje, dublje u kopnenom delu. U tom slucaju moci ce jasno i nedvosmisleno da se utvrdi da li su postojali kontakti izmedju populacija sa ta dva geografska prostora ili ih nije bilo. Ukoliko daljih istrazivanja ne bude, Smolucka pecina ostace kao znacajan indikator da i na okolnom prostoru koji obiluje pecinama u krecnjackim masivima, treba ocekivati nova, isto tako znacajna nalazista. Obliznja Pesterska visoravan, koja je svoje ime i dobila po brojnim speleoloskim objektima (pecina-pester), predstavlja oblast na koju svakako u buducim istrazivanjima treba usmeriti paznju. . PR Projekat Ministarstva nauke Republike Srbije, br. OI 177020: Archaeology of Serbia: Cultural identity, integration factors, technological processes and the role of the Central Balkans in the development of European prehistory.