Osobowościowe uwarunkowania zachowań manipulacyjnych

Abstract

Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytania o skłonność do manipulowania otoczeniem przez makiawelistów, czy istnieją związki między makiawelizmem a podejmowaniem ryzyka, strategie maniupalacyjne w sytuacjach konfliktowych. Związki niektórych zmiennych osobowościowych ze skłonnością do manipulacji określony jest już poprzez ich definicję - tak jest w przypadku syndromu osobowości makiawelistycznej czy też osobowości „bezwzględnego gracza” („hardball practitioner”) opisanej przez Etheredge’a. Ważne jest także poszukiwanie innych właściwości człowieka, których związek z tą skłonnością nie jest tak oczywisty. Współczesna teoria osobowości rozumianej jako zespół cech zakłada, że istnieją cechy nadrzędne wobec pozostałych, możliwe do wyodrębnienia przy pomocy analizy czynnikowej. Rywalizują między sobą koncepcje „wielkiej trójki” i „wielkiej piątki”. Autorzy szukając osobowościowych korelatów makiawelizmu, wykorzystali pierwsze z tych podejść. Referowane badania analizują związki pomiędzy podstawowymi wymiarami osobowości opisanymi przez Eysencka (ekstrawersja - introwersja, neurotyzm, psychotyzm), syndromem makiawelizmu, skłonnością do ryzyka oraz deklarowaną gotowością do zachowań manipulacyjnych w określonych sytuacjach społecznych. W analizowanych przez osoby badane sytuacjach zastosowanie strategii manipulacyjnej jako sposobu rozwiązania konfliktu wiązało się z rożnym poziomem ryzyka. Jednostka, realizująca cele, w sytuacji społecznej może posługiwać się manipulacją społeczną, wywierając wpływ w taki sposób, aby maksymalizować szansę wystąpienia pożądanych zachowań partnera, starając się jednocześnie nie dopuścić do uświadomienia sobie przez niego faktu, że podlega oddziaływaniom. Przewidując prawdopodobieństwo tego typu zachowań, należy uwzględnić, oprócz czynników sytuacyjnych, motywacyjnych, umiejętności i wiedzy podmiotu, także czynniki osobowościowe. Związek niektórych zmiennych osobowościowych ze skłonnością do manipulacji określony jest już poprzez ich definicję - tak jest w przypadku syndromu osobowości makiawelistycznej czy też osobowości „bezwzględnego gracza” („hardball practitioner”) opisanej przez Etheredge’a. Ważne jest także poszukiwanie innych właściwości człowieka, których związek z tą skłonnością nie jest tak oczywisty. Współczesna teoria osobowości rozumianej jako zespół cech zakłada, że istnieją cechy nadrzędne wobec pozostałych, możliwe do wyodrębnienia przy pomocy analizy czynnikowej. Rywalizują między sobą koncepcje „wielkiej trójki” i „wielkiej piątki”.The article attempts to answer questions concerning the tendency of Machiavellians to manipulate their surroundings, whether there are connections between Machiavellianism and risk-taking, and the use of manipulative strategies in conflict situations. The relationship between certain personality variables and the tendency to manipulate is already defined through their very definitions—this is the case with the Machiavellian personality syndrome or the “hardball practitioner” personality described by Etheredge. It is also important to search for other human traits whose connection to this tendency is not so obvious. Contemporary personality theory, understood as a set of traits, assumes the existence of superordinate traits that can be distinguished through factor analysis. Competing theories include the “Big Three” and the “Big Five” models. The authors, in seeking personality correlates of Machiavellianism, employed the former approach. The referenced studies analyze the relationships between basic personality dimensions described by Eysenck (extraversion–introversion, neuroticism, psychoticism), the Machiavellianism syndrome, risk-taking tendency, and declared readiness to engage in manipulative behavior in specific social situations. In the situations analyzed by the participants, the use of manipulative strategies as a means of resolving conflict was associated with varying levels of risk. An individual pursuing goals in a social context may use social manipulation, exerting influence in such a way as to maximize the chances of eliciting the desired behavior from a partner, while simultaneously attempting to prevent the partner from realizing that they are being influenced. When predicting the likelihood of such behavior, in addition to situational and motivational factors, as well as the subject's skills and knowledge, personality factors must also be considered. The relationship between certain personality variables and the tendency to manipulate is already defined through their very definitions—this is the case with the Machiavellian personality syndrome or the “hardball practitioner” personality described by Etheredge. It is also important to search for other human traits whose connection to this tendency is not so obvious. Contemporary personality theory, understood as a set of traits, assumes the existence of superordinate traits that can be distinguished through factor analysis. Competing theories include the “Big Three” and the “Big Five” models.