South Morava Basin in the transitional period from the Bronze to the Iron Age

Abstract

Results of the recent investigations of the sites from the Transitional period between the Bronze and Iron Age in the South Morava basin are presented in this paper. On the basis of these results as well as the earlier research in this area a chronology of this period in the South Morava basin has been established. The analysis of the material, particularly pottery shows that channelled pottery of Gava - Belegis II type (Iron Age Ib) was a prevailing feature at the beginning of the Transitional period in the entire region. It is also stated that during the Transitional period a particular culture group formed in the basin of the river Pcinja, the upper course of the Vardar, then in the Kocane-Kratovo area and in the Vranje-Bujanovac valley, which later influenced south-east Kosovo and the Leskovac area. The group was named the Pcinja cultural group, after the central part of the territory.U prvom delu rada prezentovani su neobjavljeni rezultati arheoloskih istrazivanja sa lokaliteta u basenu Juzne Morave koji se hronoloski opredeljuju u prelazni period iz bronzanog u gvozdeno doba. Posebna paznja posvecena je lokalitetu Hisar u Leskovcu koji se sistematski istrazuje vec nekoliko godina. Na osnovu stratigrafije sa ovog lokaliteta, zatim lokaliteta Piljakovac u Krzincu kod Vladicinog Hana i lokaliteta Gradina u Svinjistu kod Preseva, kao i nalaza slicnih stilsko-tipoloskih odlika sa drugih lokaliteta u basenu Juzne Morave, ustanovljena je hronologija prelaznog perioda iz bronzanog u gvozdeno doba za basen Juzne Morave. Nakon brnjicke kulture karakteristicne za pozno bronzano doba na teritoriji Juznomoravskog sliva (Br C/D-Ha A1, prema Rajnekeovoj periodizaciji), usledio je period cestih migracija, nestabilnih kulturnih manifestacija i pojave prvih gvozdenih predmeta. Taj period, koji je trajao do stabilizacije kultura razvijenog gvozdenog doba (Ha C, prema srednjoevropskoj hronologiji), definisan je kao prelazni period iz bronzanog u gvozdeno doba. Stariji horizont prelaznog perioda (Ha A2-B1) na celokupnoj teritoriji basena Juzne Morave oznacila je kulturna grupa sa keramikom stilsko-tipoloski bliskoj keramici Gava-Belegis II kulture, odnosno identicnoj keramici faze Ib pomoravske kulture. Mladji horizont prelaznog perioda (Ha B2-B3), koji se moze nazvati i rano gvozdeno doba, u severnom delu basena obelezio je prodor psenicevo kulture, kao i ornamentalni motivi na keramici koji se zasnivaju na tehnikama ubadanja i zigosanja, dok je u juznom delu basena u ovom periodu egzistirala pcinjska kulturna grupa. Tema drugog dela rada jeste pcinjska kulturna grupa koja je konstatovana na teritoriji Pcinjskog sliva i gornjeg toka Vardara, zatim u Vranjsko-bujanovackoj kotlini i Presevskoj poviji. Karakterisu je zdele uvucenih, fasetiranih ili koso kanelovanih oboda, u nekim slucajevima sa kalemastim, odnosno tunelastim drskama ili koso postavljenim lucnim drskama na obodu, zatim kruskolike amfore koso profilisanih ili razgrnutih oboda cesto sa horizontalno postavljenim drskama na trbuhu. Od ornamenata najcesci su kosi i ovalni ubodi, u starijoj fazi, i nizovi pojedinacnih pravougaonih otisaka bez zleba, u mladjoj fazi. Poceci ove kulturne grupe mogu se opredeliti u period Ha B1-B2, a vrhunac u razvoju ta grupa je dostigla tokom perioda Ha B3-C, prema srednjoevropskoj hronologiji, kada se njeni uticaji sire na sever, do Leskovackog polja.