Jezyk naturalny w wyszukiwaniu informacji i problemy jego przetwarzania

Abstract

System y wyszukiw ania inform acji, przetw arzanie ję zyka naturalnego, wyszu­ kiw anie inform acji W p ro w a d z e n ie Przedmiotem moich rozważań są wybrane problemy przetwarzania języka naturalnego (ang. N atural Language Processing -NLP) w komputerowych systemach wyszukiwania informacji. Dotyczą one tworzenia charakterystyk wyszukiwawczych dla tych systemów. To interesujący badawczo, a zarazem złożony i do tej pory niezbadany dogłębnie, problem m.in. nauki o informacji. Jest aktualny i ważny nie tylko ze względów teoretycznych, z uwagi na potrzebę analizy dotychczasowej i obecnej praktyki w tym zakresie, lecz także praktycznych, gdyż wymaga tego nowa sytuacja, powstała w wyniku pojawienia się Internetu, w którym podstawowym lingwistycznym narzędziem wyszukiwawczym stały się słowa i wyrażenia klu­ czowe będące elementami języka naturalnego. W polskiej nauce o informacji problematyka ta stosunkowo rzadko była przedmiotem badań oraz teoretycznych refleksji i pogłębionych analiz [m.in. 1,4, 11]. W zagranicznym piśmiennictwie sytuacja jest lepsza [5, 7, 14]. Oprócz licznych opracowań teoretycznych można znaleźć (także w Internecie) opisy wielu badań przeprowadzonych na tekstach z różnych dziedzin, głównie w ję­ zyku angielskim. Impulsem do ponownego zajęcia się tym tematem i badaniami jest próba weryfikacji przekonania, że dzięki wykorzystaniu nowoczesnych metod prze­ twarzania języka naturalnego komputer w sferze indeksowania i wyszukiwania informacji może całkowicie zastąpić, a nawet wyeliminować człowieka. Wydaje się to możliwe dzięki zastosowaniu metod automatycznych, których skuteczność nie ustępuje, a nawet czasami przewyższa skuteczność klasycznych metod stosowanych przez człowieka, nazywanych metodami kognitywnymi. Możliwość zautomatyzowania tego procesu daje niewątpliwe korzyści w postaci oszczęd­ ności kosztów pracy oraz czasu związanych z opracowaniem odpowiedniej 37 charakterystyki. Dlatego badania przybliżające praktyczne wdrożenie takich możliwości są cenne i użyteczne. Artykuł ma na celu, w oparciu o istniejące piśmiennictwo, udzielenie od­ powiedzi na pytanie o stan zaawansowania i perspektywy dalszych prac nad wykorzystaniem języka naturalnego w procesach wyszukiwania informacji w sys­ temach wyszukiwawczych, w tym w Internecie. Odpowiedź na to pytanie może stanowić punkt wyjścia do rozważań nad szerszym włączeniem się polskich informatologówwten szeroki nurt badawczy i aplikacyjny. 1. K o n te k s t i w ie lo w y m ia ro w o ś ć p ro b le m u