Somut Olmayan Kültürel Miras Kapsamında Mutfak Kültürünün Sürdürülebilirliği: Türkiye’deki Gastronomi Müzeleri Örneği

Abstract

Bu çalışmada gastronomi müzeleri somut olmayan kültürel mirasın sürdürülebilirliğini sağlamak için önemli bir unsur olarak görülmektedir. Öyle ki, gastronomi müzeleri, somut olmayan kültürel miras kapsamına giren mutfak kültürünün korunmasını ve gelecek nesillere aktarılmasını sağlamaktadır. Durum değerlendirme derlemesi niteliği taşıyan bu çalışmanın amacı, tüm dünyada alanı genişleyen ve büyük bir talebe sahip olan gastronomi müzelerinin sürdürülebilir turizm faaliyeti olarak değerlendirilmesine yönelik bir bakış açısını sunmaktır. Gastronomi müzeleri ile ilgili çalışmalar incelendiği zaman, genellikle, müzelerin turist çekme özelliği üzerinde durulduğunu ve turistlerin istek ve beklentilerine yönelik anket çalışmaları yürütüldüğü gözlemlenmiştir. Oysa bu çalışmada, gastronomi müzelerinin sürdürülebilirlik olgusuna olan katkısı incelenerek kapsamlı bir literatür taraması yapılmış; böylelikle araştırmacıların uzmanlık alanlarındaki yenilikleri izleyebilmelerine dayanak oluşturulmuştur. Günümüzde yeni deneyimler edinmek, yeni kültürler tanımak ve hatta yeni tatlar tatmak isteyen kişiler için gastronomi turizmi vazgeçilemez alternatif turizm türlerinden biri haline gelmiştir. Gastronomi turizmi, “gastronomik destinasyonlara yapılmış olan eğlenme hedefli yiyecek ve içecekleri kapsayan rekreasyonel tecrübesel faaliyetlerin tümü” olarak tanımlanmakta ve dünyada turistlerin %88,2’sinin destinasyon seçiminde önem arz eden bir turizm çeşidi olarak gündeme gelmektedir. Fakat gastronomi turizmi de son yıllarda, yalnızca yeni tatlar tatmak için seyahat etmenin ötesine geçmiş ve kendini çeşitlendirmiştir. Bu çeşitlendirmenin ürünlerinden biri de, gastronomi müzeleridir. 2019 itibariyle Türkiye’de on iki gastronomi müzesi bulunmaktadır. Bu gastronomi müzeleri, yiyecek ve içeceklerin günümüze kadarki süreçte nasıl elde edildiğinin görülmesini sağlayan, farklı kültürlerin yeme içme alışkanlıklarının incelenmesine imkan veren ve gastronomik değerlerin korunmasına ve unutulmamasına olanak sağlayan bir öğe olarak karşımıza çıkmaktadır. Gastronomi müzelerinin “UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras” kapsamında ele alınması; sürdürülebilirliğe, ülke imajına ve ekonomisine sağladıkları katkıların farkına varılması gerekmektedir. Bu sebeple, gastronomi müzelerinin tanıtım-pazarlama faaliyetlerine yönelik öneriler geliştirilmiştir.In this paper, gastronomy museums are seen as an important element to ensure the sustainability of intangible cultural heritage. Such that, this museums enables the preservation of culinary culture which is included in the scope of intangible cultural heritage and to hand this culture down the next generations. The aim of this study, which is a review of the situation evaluation, is to bring a new perspective on evaluation of the gastronomy museums, which expanding its area in the world and having a large demand, as a sustainable tourism activity. When the studies on gastronomy museums are examined, it is generally observed that the surveys were conducted for tourists’ wishes and expectations and the gastronomy museums were adressed about their capability to draw tourist. However, in this study, a comprehensive literature review was conducted by examining the contribution of gastronomy museums to the sustainability phenomenon; in this way, the basis is formed for keeping abreast of the latest developments in the field of specialization of researches. Gastronomic tourism has become one of the essential alternative tourism types for people who want to gain new experiences, to get to know a new culture and even to taste new flavors. Gastronomic tourism refers to trips made to destinations where the local food and beverages are the main motivating factors for travel. Also, it is a kind of tourism which is an important factor in the choice of touristic destination for 88,2% of tourist in the world. However, in recent years, it is seen that gastronomic tourism becomes diversified. One of the products of this diversification is gastronomy museums. By the year 2019, there are twelve gastronomy museums in Turkey. These museums explore the history of Turkish gastronomy culture. It demonstrates that the preparing process of the food and beverages. Also, it allows to examine the food habits of different cultures. A gastronomy museum is an item for protection of gastronomic values. Gastronomy museums should considered as UNESCO Intangible Cultural Heritage. Also, the contribution of museums to sustainability, county image and economy should be noticed by stakeholders. For this reason, in this paper, suggestions about gastronomy museums’ marketing activities have been developed.